erhan

ÇİFT JANDARMAYI TRT’YE KAMİL SÖNMEZ TESCİL ETTİRMİŞTİR!. TÜRKÜNÜN HİKAYESİNDE BİRÇOK İDDİA İLERİ SÜRÜLMEKTEDİR

14 Mart 2019 Perşembe 07:53
-cift-jandarmayi-trtye-kamil-sonmez-tescil-ettirmistir--turkunun-hikayesinde--bircok-iddia-ileri-surulmektedir

Çift Jandarma Türküsü gerek ağır bar olması, gerek anlamlı sözleri ve etkileyici müziği ile hayli sahiplenme kavgalarına sahip oldu. Özellikle 5/8 lik ritme sahip olduğu için Muş Türküsü şeklinde bir yanılgı yaşanmıştır.

 Hatta konu tescillenmeye geldiğinde çok büyük sıkıntı yaşanmış, TRT eseri kaynağı ve yöresi belli değil diye tescillemiyordu. Rahmetle andığımız, Kadir Halvaşi döneminde Kafkasör festivallerimizin vazgeçilmez sanatçısı, Artvin dostu Kamil Sönmez’in büyük gayretleri ve sanatçı diliyle konuyu izah etmesiyle sorun aşılmış ve yöre; Artvin- Şavşat yazdırılmıştır.

KİMİLERİ ATABEKLER VE HAMŞİOĞULLARI 

ARASINDA OLDUĞUNU İLERİ SÜRÜYOR

 Eser Artvin’e yazıldıktan sonra bu kez Türkünün hikâyesi ile ilgili tartışmaları başladı. Bazıları bu türkünün Şavşat’ın 2 büyük ailesi arasında yaşanan kız kaçırma olayına dayandığını ileri sürüyor.  Atabekler ve Hamşioğulları arasında geçen olay olduğunu savunan Folklorcu- Beykonağı Otel sahibi Gündüz Atabek, Atabeklerin, Hamşioğluların kızının kaçırması sonrası 7 yıl boyunca saklanması ve jandarmanın sürekli araması sonucunda bu türkünün vücut bulduğunu söylüyor.

 Bazıları ise türkünün Meydancık Çağlayan Vadisi’nde yer alan Vaket’te geçtiğini anlatıyor.  Bu hikaye 2015 yılında 15 şubat’ta Artvin post’ta yayınlanıyor. Hikayesi şu şekilde aktarılıyor.

ÇİFT JANDARMA HİKÂYESİ

15 Şubat 2016 Pazartesi 09:26 -cift-jandarma-hikayesi-

Çift jandarma Türküsü Artvin’de oynanan ağır barlardan birisidir. En çok söylenen ve oynanan oyunların başında gelmektedir. Her türkünün bir hikâyesi olduğu gibi bu türkünün de yaşanmış bir hikâyesi var. Sözleri ve müziği anonim olan bu türkünün rivayet edilen hikâyesi şöyle;  iki genç arasında büyük bir aşk başlar. Bu karasevdayı bilmeyen kalmaz. Birçok insan, bu gençler için nağmeler yapıp türküler söylerler.

 Artık kızı istemenin zamanı gelmiştir. Genç oğlan, kızı istetir; ancak, kız babasının kesin razılığı olmaz. herşeye rağmen geri çevirir. Kızını bir başkasına (beşik kertmesi) sözlenmiştir.

Bahar ayları gelince köylerden, yaylalara göç başlar. bu göçler esnasında halk arasında büyük eğlenceler tertiplenir. Bunlar da yer yer isimlendirilir. Bu mevkideki ismi ise (vargoda) yayık yaylamak, yayla zamanı eğlenceleri olarak bilinir.  İşte bu tarihlerde, genç oğlan, sevdiği kızın verileceği genci vurur ve köyden kaçar. Köy halkının yaylaya çıkmasını bekler ve o gün gelir.

Köy halkı, binbir eğlence masalıyla göçe koyulur. Uzunca bir yol aldıktan sonra, ilk konaklayacakları mevkiye gelirler. O düzlüğün, yani mevkinin ismi “Vaket'tir.”   Vaket  Şavşat- Meydancık Yöresi’nde yer alan  yağlı köyündeki bir mahallenin  adıdır.

Mahalle  halkı burada eğlenmeye başlar. Davullar, zurnalar, akordeonlar çalınır; türküler söylenir; oynanır; koçlar kesilir; kebaplar vurulur; yiyilip içilir.  Genç adam, sevdiği kızın da orada olacağını bildiğinden, bunu takip eder. Halkın arasına gelir; uzaktan sevdiği kızı gözler, kız da sevdiğini görür ama bir türlü yaklaşamazlar. Bakışıp hasret giderirler.

 o arada genç kız, bir de ne görsün, karşıdan iki jandarma geliyor; sevdiğini götürecekleri genç kızın içine doğuyor. Genç kız, acılar ve üzüntü içerisinde ağlayarak sevdiğini uyarma amacıyla bu türküyü yakıyor.  Çift Jandarma Türküsü’nün bilinen hikâyesi böyle. Bu türkü aslında sevgilinin sevdasına ağıdıdır. Türkü içinde geçen bazı sözler ve Türkü’nün ritmi şaşırtıcıdır. Türkü kısa sürede Bar’a dönüşerek Şavşat Barı adını almış durumda. 

ORHAN HAKALMAZ CANLI YAYIN PROGRAMINDA BÜYÜK BİR GAF YAPMIŞTI!

Çift Jandarma Türküsü’nün Gürcüce orjinalinin olduğu söylense de bir netlik,  fikirde tam bir birliktelik sağlanamamıştır.  5/8 ritmin adı Muş olarak geçer.  Bu bakımdan Türkü’nün Artvin yöresine ait olup olmadığı tartışması yaşanır. Bu kargaşa ve yanlışın “HUŞ Türküsü’nün” adının nasıl olmuşsa “MUŞ Türküsü” diye halk arasına yerleşmesi Çift Jandarma Türküsü’nün bu yöreden alındığı şüphesini doğurmuş,  bir dönem Kanal 7’de türkü programı yapan Türkücü Orhan Hakalmaz’ı da yanılmış canlı yayında, Türkü içinde geçen Zeytun Yaprağı Yeşil da/ Altında kayfe Pişir/ Benden sana Yar olmaz da/ Get ağlın başan Devşir.. Dörtlüğünde geçen “zeytinin” Artvin’de yetişmediğini, buradan türkünün Artvin’e ait olamayacağına getiren talihsiz sözleri olmuştur.  Oysa Muşta zeytin hiç yetişmez!. Artvin’de zeytinin yetişmeyeceğini coğrafyaya bakarak söyleyip büyük gaf yapan ve yanılan Hakalmaz, bu sözlerinden yıllar sonra Geçen yıl Kafkasör Şenlikleri kapsamında konser için geldiği Artvin’de Çift Jandarma Türküsünü okumuş, zeytinin de yetiştiğini öğrenmiştir. 

  TÜRKÜ İÇİNDE YANLIŞ OKUNAN MISRALAR VAR. 

“LO” SÖZCÜĞÜ ARTVİN’DE ASLA KULLANILMAZ

Çift Jandarma Türküsü’nün bir mısrası çoğunlukla yanlış okunmaktadır.  O mısranın yanlış okunan hali şöyledir; Dağlarda Kar sesi var da /  Tavlada zar sesi var/ Kurban olam  Haypet’a  da/ içinda yar sesi var. Doğrusu ise şöyledir; Dağlarda Kar sisi var da/ tarlada zar sesi var/ Kurban olam Vaket’a da/ İçinde Yar sesi var.  Ayrıca; Artvin Türkülerinde “LO” sözcüğü hiç kullanılmaz. Daha çok “da” kelimesi kullanıldığından doğrusu “da” olacaktır.

 Birkaç önce Türkiye’nin müzik duayenleri Arif sağ ve Ahmet Kaya’nın 1998’li yıllarda birlikte söyledikleri Çift Jandarma Türküsü’nü sosyal medyadan paylaşınca, hikâyesi de gündeme geldi. Ersin yeni’nin bu hikayeyi tiyatroya uyarlayıp sahnelediği belirtildi. Ancak bu hikâyeye itirazı olanlar çıkınca bu yazılar gündeme geldi. Meryem Acar Yeni, yaptığı açıklama ile konuya açıklık getirdi.

Değerli Okuyucularımız; Cennet sılamız ARTVİN, her şeyi ile farklı ve özel bir memleket parçasıdır.

Eğitimden kültüre, doğal güzelliklerden tarihi derinliğe kadar pek çok cihetten büyük değere ve öneme haizdir. Kültürel zenginliğimizin büyük bölümünü teşkil eden Türkülerimiz ve Halk Oyunlarımız da  Artvin’imizi diğer şehirlerden birkaç adım öne çıkaran önemli kriterlerindendir. Menşei Şavşat olan ve yöresel sınırlardan taşıp ulusal kültürümüzün önemli bir değeri haline gelen “ÇİFT JANDARMA TÜRKÜSÜ” nü bilmeyen, duymayan  yoktur.

Bu önemli kültür değerimiz, kısa bir süre önce, Bursa Şavşatlılar Derneği Genel Sekreteri, Şavşat’ın Çiftlik Köyüne mensup hemşehrimiz Sayın Ersin YENİ tarafından mercek altına alındı. Ersin YENİ’nin özverili çalışmaları sonucu  türkünün ortaya çıkış hikayesi yazıldı,senaryolaştırıldı ve  Bursa Şavşatlılar Derneği Tiyatro ekibince sayın YENİ’nin yönetmenliğinde tiyatro eseri olarak sahnelendi..

BÜNYESİNDE HAZİN BİR AŞKI BARINDIRAN TÜRKÜNÜN HİKÂYESİ,

Cumhuriyetin ilk yıllarında Artvin ilimizin Şavşat ilçesine bağlı Zakiyet köyünün Vaket mezrasında yaşanmıştır..

Eski adı  İMERHEV olan MEYDANCIK nahiyesinde doğup büyümüş ve tarihi bilgileri itibariyle bir hayli dolu olan Sn. Mustafa UZUN ve yöresel ses Sanatçımız Sn. Erol ALKAN’dan türkü hakkında edinilen teknik bilgiler şöyledir;

Vaket de yaşayan Kadir IŞIK, yöresel lakabıyla DELİ KADİR, dedesinden duyduğu hazin aşk hikâyesini halka anlatır ve nesilden nesile geçerek günümüze kadar gelmesine vesile olur.

Halkın Deli KADİR diye tanıdığı ve birçok kişinin kısaca KADİRO diye hitap ettiği şahıs, hikâyede geçen bazı kıtaları hiç dilinden düşürmez ve bu kıtalar 1960’lı yıllarda İmerhev düğünlerindeki oyunlarda türkü olarak söylenir… 

Sonraki yıllarda düğünlerin vazgeçilmezi olan ÇİFT JANDARMA türküsüne 1970’ li yıllarda yeni kıtalar eklenir ve türkü, bugün söylenen şekliyle günümüze kadar gelir.

Milli folklorumuzun de önemli bir parçası olan ÇİFT JANDARMA TÜRKÜSÜ, Kısa süre önce, doğduğu yer itibariyle, büyük bir yanılgıya kurban olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır.

Türkünün  ;

“Yar Allahın sevarsan, Gal dolanağ Vaketi “  mısrasındaki,  VAKET ifadesini, HAYPET olarak algılayan bazı halk bilimciler, bu türkünün Artvin merkeze bağlı HAYPET köyünde doğduğunu ve oraya ait olduğunu ileri sürerler.

Bir başka yanılgı da şöyle olmuştur;

Yine türkünün ;

“Zeytun yapraği yeşil “ mısrasını  dikkate alan müzik otoritesi Orhan HAKALMAZ, 

Şavşat’da zeytin  yetişmediğini, o sebeple türkünün, ŞAVŞAT’a  değil MUŞ iline ait olduğunu ileri sürmüştür..

Ancak Orhan HAKALMAZ , daha sonra bu görüşünün yanlış olduğunu, Türkünün gerçekten Şavşat’a ait olduğunu beyan ederek, geçtiğimiz yıllarda katıldığı KAFKASÖR ŞENLİKLERİ’NDE, Artvin halkından özür dilemiş ve türkümüze hakkını teslim etmiştir..

Kültürel zenginliğimiz olan ÇİFT JANDARMA Türküsünün yıllarca, milli ve yöresel kültürümüze anlam katmasını temenni ediyoruz.

Türkünün hikâyesi tiyatro eseri olarak Bursa Şavşatlılar Derneği Tiyatro ekibi tarafından 13 Kasım 2016 tarihinde ilk defa Bursa’nın merkez ilçesi olan Yıldırım’daki Barış Kültür Merkezi’nde sahnelenmiştir.

Bursa’da yaşayan Artvinlilerin yoğun katılımı ile gerçekleşen tiyatro oyunu, çevre illerden de yoğun ilgi ve teveccüh görmüş, dolayısıyla Şavşatlılar Derneği Tiyatro Ekibi bu anlamlı oyun ile turnelere başlamıştır.

Bursa dışında ilk defa 12 Şubat 2017 tarihinde İstanbul Sefaköy Kültür ve Sanat Merkezi’nde seyirci ile buluşan oyun,12 Mart 2017 tarihinde Gebze Kültür Merkezi’nde, 8 Nisan 2017 tarihinde de Beykoz Ahmet Mithat Efendi Kültür Mekezi’nde sahnelenmiştir..

Oyun 30 Nisan 2017 tarihinde Ankara’da olacak ve Mamak Necmettin Erbakan Kongre Merkezi’nde, Ankara’da yaşayan Artvinlilerin takdirlerine arz edilecek.
SAMİ ÖZÇELİK

 

Haberin etiketleri:

Artvin


Haber okunma sayısı: 433

htmlPaginator

YORUM EKLE

Yorum Başlığı

Yorum

Misafir olarak yorum yapıyorsunuz. Üye Girişi yapın veya Kayıt olun.

YORUMLAR

  • Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.

DİĞER HABERLER